آیا مریخ خانه‌ی بعدی ما خواهد بود؟

1-3

نویسنده: جیمز گرین

تقریباً اندکی بیش از ۵۰ سال پیش (دسامبر ۱۹۶۲/آذر ۱۳۴۱)، فضاپیمای «مارینر ۲» به زهره رسید و به نخستین فضاپیمایی تبدیل شد که تا آن وقت با موفقیت در مدار سیاره‌ای به جز زمین قرار می‌گرفت. از آن زمان تاکنون آژانس‌های فضایی مأموریت‌های گوناگونی را به اکتشاف منظومه‌ی شمسی اختصاص داده‌اند.

اواخر این ماه که فضاپیمای «افق‌های نو» به پلوتو برسد، بشر دور نخست اکتشاف منظومه‌ی شمسی را به پایان می‌برد. تقریباً همه‌ی مأموریت‌هایی که تاکنون انجام شده‌اند یا گذر مقدماتی بوده‌اند یا برای قرار گرفتن در مدار طراحی شده‌اند و هدف هردو جمع‌آوری بیشترین اطلاعات پایه‌ای ممکن بوده است. به کمک آن‌ها امروز نگاه ما به منظومه‌ی شمسی بسیار تغییر کرده و بیشتر با خطرات دنیای پیرامونمان آشنا شده‌ایم.

1-1

مریخ‌نورد کنجکاوی کاری را انجام می‌دهد که ما اکنون از انجام دادن آن ناتوانیم:‌ جمع‌کردن و بررسی سنگ‌های مریخی.

اما «خطر» همیشه در دنیای بیرون و محدود به آن نیست. همین‌جا روی زمین زندگیِ آینده‌ی بشر با از دست رفتن سوخت‌های فسیلی، نابودی محیط زیست، آلودگی و از بین رفتن جو در خطر است، آن‌هم خطری بسیار جدّی!

از سوی دیگر ما همیشه در معرض خطر برخورد سیارک‌ها هستیم. در سال ۱۳۳۹/۱۹۶۰ زمین‌شناسان حدس می‌زدند که تمام گودال‌های روی ماه آتش‌فشانی هستند اما به‌ لطف یوجین شومِیکر ( Eugene Shoemaker) و دیگران، هنگامی که در سال ۱۳۴۸/۱۹۶۹ بشر بر ماه قدم گذاشت، فهمیدیم که گودال‌های ماه به‌علّت برخورد سیارک‌ها و اجرام آسمانی به‌وجود آمده‌اند. اکنون شواهدی در دست داریم که نشان می‌دهد در گذشته زمین هم مانند ماه هدف بسیاری از سیارک‌های کوچک و بزرگ بوده است و دلیلی وجود ندارد که در آینده چنین برخوردهایی روی ندهد.

خطر دیگری که ما را تهدید می‌کند، اگرچه به عمر ما قد نمی‌دهد، گرم شدن خورشید است. این تک ستاره‌ی منظومه‌‌امان، هرروز گرم‌تر از دیروز می‌شود و نهایتاً طی میلیون‌ها سال زمین از منطقه‌‌ای که آن را با نام منطقه‌ی «سکونت‌پذیر» می‌شناسیم، بیرون می‌رود.

تنها نتیجه‌ی منطقی این است که برای زندگی کردن گونه‌ی ما بر زمین، محدوده‌ای وجود دارد. همان‌طور که رابرت هاین‌لاین (Robert Heinlein) – نویسنده‌ی داستان‌های علمی‌تخیلی- می‌گوید: « زمین، سبدی بسیار کوچک و شکننده برای بشر است و انسان نمی‌تواند برای نگه‌داری همه‌ی نسل‌های آینده روی آن  حساب کند».

رها کردن خانه

راست:نمایی خیالی از فضاپیمای رزتا و سطح‌نشین فیله همراه با دنباله‌دار چری یوموف جراسیمنکو. چپ‌: نمایی خیالی از مریخ‌نورد کنجکاوی

راست:نمایی خیالی از فضاپیمای رزتا و سطح‌نشین فیله همراه با دنباله‌دار چری یوموف جراسیمنکو. چپ‌: نمایی خیالی از مریخ‌نورد کنجکاوی

ما وارد دوره‌ی باشکوهی از اکتشافات فضایی شده‌ایم. موفق شدیم مأموریت‌های گوناگونی طراحی کنیم که بر سیاره‌ها فرود بیایند، به جست‌وجو بپردازند و نمونه‌هایی را به زمین برگردانند. مهم‌ترین و موفق‌ترین این مأموریت‌ها، فرود مریخ‌نورد کنجکاوی بر مریخ و سطح‌نشین فیله بر دنباله‌دار چری‌یوموف جراسیمنکو بود. این مأموریت‌ها نشان دادند که ما توان کاوش در منظومه‌ی شمسی را داریم و می‌توانیم با قدرت و شدت بیشتری به کشف دنیایی بپردازیم که در آن زندگی می‌کنیم. امروز مهندس‌ها و دانشمندانِ مأموریت‌های روبوتیکْ مسیر بشر را برای رها کردن زمین هموار می‌کنند. 

برای رفتن از زمین در دسترس‌ترین هدف‌ها ماه، سیارک‌ها و مریخ هستند. اکنون در حال بررسی هر سه گزینه هستیم. اما نباید اشتباه کنیم: به‌نظر من هدف بعدی برای انسان قطعاً مریخ خواهد بود.

چرا مریخ؟

در منظومه‌ی شمسی، مریخ شبیه‌ترین سیاره به زمین است و از خوش‌شانسی ما دقیقاً در منطقه‌ی سکونت‌پذیر قرار دارد. این سیاره سرشار از نماهای دیدنی و منابع گوناگون است. علاوه بر این، هرروز به اطلاعات ما درباره‌ی مریخ افزوده می‌شود.

مریخ‌نورد کنجکاوی در نوع خود مأموریتی بی‌همتا با مهندسی بی‌نظیری بود که عملاً همه‌ی مأموریت‌های پیش از آن در سایه‌ی موفقیت عظیمش قرار گرفتند. اکنون بیش از یک سال مریخی از فرود کنجکاوی می‌گذرد و ما دریافته‌ایم که سیاره‌ی سرخ در گذشته بسیار بیشتر از امروز شبیه به زمین بوده است. سیاره‌ای با رودخانه‌ها، دریاچه‌ها، جوّی ضخیم همراه با ابر و باران و شاید اقیانوس‌های عظیم.

البته امروز مریخ کاملاً خشک است اما دانشمندان باور دارند که مقدار بسیار زیادی آب زیرِ سطح و زیر برف‌های کربن دی‌اکسید کلاهک‌های قطبی این سیاره وجود دارد. آب، کلیدی حیاتی برای حضور طولانی مدت انسان بر مریخ است.

Sky at Night - June 2015

مأموریت‌های آینده

ناسا (NASA)، سازمان فضایی اروپا (ESA) و سازمان فضایی هند هم‌اکنون مأموریت‌هایی برای یافتن نشانه‌های قطعی آب در مریخ در حال اجرا دارند و البته از همین حالا مأموریت‌های جدیدی برای دهه‌ی آینده طراحی کرده‌اند. سازمان فضایی اروپا با همکاری روسیه مدارگرد ردیابِ گاز اگزومارس (ExoMars Trace Gas Orbiter)، و ناسا بر سطح نشین جدیدی سرمایه‌گذاری کرده‌اند که پرتاب هردوی آن‌ها از زمین در سال ۱۳۹۵/۲۰۱۶ خواهد بود. در سال ۱۳۹۷/۲۰۱۸ آژانس فضایی اروپا مریخ‌نورد دیگری را به سوی سیاره‌ی سرخ می‌فرستند و در سال ۱۳۹۹/۲۰۲۰ ناسا یک مریخ‌نورد دیگر را از زمین پرتاب خواهد کرد.

مریخ‌نورد سال ۲۰۲۰ ناسا از لحاظ ساختار تقریباً شبیه به کنجکاوی خواهد بود اما با ابزارهای بسیار کامل‌تر و جدیدتر. مثلاً ابزارهایی برای حفاری و بررسی سنگ‌های باستانی مریخی و ابزارهایی برای جداسازی اکسیژن از کربن دی‌اکسیدِ جوّ سیاره. در سال‌های آینده ما مناطقی را بررسی خواهیم کرد که برای فرود انسان مناسب باشند. و این قدم‌هایی است برای آماده‌سازی مریخ برای سفر گروه‌های بزرگ‌تری از انسان‌ها.

بالا: اگر آب زیر کلاهک‌های قطبی مریخ وجود داشته باشد، زندگی انسان بر مریخ ممکن می‌شود.پایین: تصاویر خیالی از مأموریت‌های آینده‌ی مریخ.

بالا: اگر آب زیر کلاهک‌های قطبی مریخ وجود داشته باشد، زندگی انسان بر مریخ ممکن می‌شود.پایین: تصاویر خیالی از مأموریت‌های آینده‌ی مریخ.

ناسا از هم‌اکنون در حال بررسی و رشد دادن امکانات مورد نیاز برای سفر انسان به سیاره‌ی سرخ است و نخستین مأموریت این چنینی برای ابتدای دهه‌ی ۲۰۳۰ (از سال ۱۴۰۹ شمسی به بعد) برنامه‌ریزی شده است.

اما تا آن زمان مسیری طولانی در پیش است با چالش‌های بزرگ و کوچکی که برای هموار شدن سفر انسان به مریخ باید با موفقیت بر آن‌ها چیره شویم. مثلاً :

–        باید راهی بیابیم که انسان بتواند به‌سلامت از میان تابش‌های شدید فضایی سفر کند.

–        راهی بیابیم تا فضاپیما و مریخ‌نوردهایی بزرگ‌تر از کنجکاوی به سلامت بر مریخ فرود بیایند.

–        راهی برای زندگی و کار کردن در مریخ پیدا کنیم.

–        و از همه مهم‌تر راهی بیابیم که بتوانیم بی‌خطر به خانه‌ی قدیمی‌امان، زمین، بازگردیم و بعد در آینده بتوانیم میان دو سیاره به‌سادگی رفت‌وآمد کنیم.

یافتن راه‌حلی برای این مسائل و البته مشکلات دیگر، اطلاعات مورد نیاز ما را برای رفتن از زمین فراهم می‌کند. تلاش برای پیش‌روی در این مسیر ارزشمند است و قطعاً باعث رشد و بهبود زندگی روی زمین نیز خواهد شد. در این مسیر فن‌آوری‌های جدیدی ابداع خواهند شد که به نفع همگان است و فرصت‌های اقتصادی بی‌شماری برای همه‌ی انسان‌ها به‌وجود خواهند آورد.

این روند پله‌ای خواهد شد برای رفتن از زمین به مریخ و بعدها از مریخ به بیرون از منظومه‌ی شمسی. من باور دارم سفری که در پیش داریم ارزش همه‌ی چالش‌های پیش‌رویمان را دارد.

درباره‌ی نویسنده: دکتر جیمز گرین (James L Green) از سال ۱۳۸۵/۲۰۰۶ مدیر بخش علوم سیاره‌ای ناسا است. او از سال ۱۳۵۸/۱۹۷۹ که دکترایش را در زمینه‌ی فیزیک فضا گرفت، در ناسا کار می‌کند.

برگرفته از مجله‌ی Sky at Night ماه ژوئن ۲۰۱۵ 

درباره نویسنده

166مطلب نوشته است .

  • سیدمحسن

    سلام. لطفا درباره رصدخانه مطلب بگذارید. با تشکر.

  • سیدمحسن

    سلام. بسیار زیبا.

  • مجید

    بعد از مدت ها خوانندگان سایت خوبتون رو سوپرایز کردید
    خسته نباشید، امیدوارم در این مسیر موفق باشید

    • تحریریه‌ی کانوت

      ممنون از لطفتون دوست عزیز

  • arash

    بسیار عالی.شکر برای مطالبتان. 

    • تحریریه‌ی کانوت

      ممنون دوست عزیز

  • مهدی

    بسیار عالی بود. از خوندن این مطلب خیلی لذت بردم. با ترجمه‌ای بسیار شیوا و روان. ممنون

    • آهو آریانی

      ممنون از توجهتون.

تمام حقوق این سایت برای © 2017 كانوت. محفوظ است.
Powered by Persian Wordpress