یک سال بر مدار گراسیمنکو

Rosetta-probe-and-Philae--012

طرحی از فضاپیمای رُِزتا،‌ سطح نشین فیله و دنباله‌دار ۶۷p – امتیاز تصویر: سازمان فضایی اروپا

ezgif.com-crop

مجموعه‌ی ۸۵ تصویری که فضاپیمای رُزتا از یکم اوت تا ششم اوت از دنباله‌دار ۶۷p گرفته است. امتیاز تصاویر: سازمان فضایی اروپا

پس از شش سال پرواز در منظومه‌ی شمسی، دیدار نزدیک با دو سیارک و ملاقات با مریخ٬ سرانجام در یکم اوت ۲۰۱۴ (۱۰ مرداد ۱۳۹۳) مقصد نهایی خود را از دور می‌یابد و تصویری از آن می‌گیرد. تا پنج روز پس آن ۸۵ تصویر دیگر هم می‌گیرد و همه را به سیاره‌ی مادری خود می‌فرستد تا این‌که سرانجام در ششم اوت/۱۵ مرداد با موفقیت در مدار دنباله‌دار ۶۷p/چریوموف-گراسیمنکو قرار می‌گیرد.  و از آن روز تاریخی تا به امروز، یک سال می‌گذرد که رُِزتا در مداری به دور این دنباله‌دار در حال گردش است.

فضاپیمای رُِزتا متعلق به سازمان فضایی اروپا نخستین فضاپیمای تاریخ است که با موفقیت در مداری به دور دنباله‌داری قرار گرفته است. این فضاپیما در این افتخار تنها نبود؛ رُِزتا سطح‌نشین «فیله» را با خود به همراه‌ داشت که قرار بود رکورد دیگری را برای سازمان فضایی اروپا  به ثبت برساند. دانشمندان پس از بررسی دقیق تصاویر دریافتی از سطح دنباله‌دار سرانجام منطقه‌ی فرودی را برای فیله درنظر گرفتند که ارزش اکتشافی بیشتری داشته باشد و البته برای فرود هم امن‌تر باشد. فیله‌ سرانجام بر اساس دستور دریافتی از زمین، به سوی منطقه‌ی معین شده سقوط کرد و در حین سقوط هم تصاویری ثبت و ارسال کرد. اما پس از فرود موفق نشد خودش را به‌خوبی روی سطح دنبال دار قفل کند و به‌علّت کم بودن نیروی گرانش از جای خود چند بار می‌جهد تا سرانجام در نقطه‌ی زیر سایه‌ی دره‌ای آرام می‌گیرد وسپس به خواب می‌رود. از آن زمان تاکنون تلاش برای ارتباط چندان موثر واقع نشده است.

collage philae

چپ: تصویری که فیله از فضاپیمای رُزتا در لحظه‌ی جدایی گرفت
راست: تصویری که فضاپیمای رُزتا پس از رها کردن فیله از آن ثبت کرد

مجموعه‌ی این فراز و فرودها اما بی‌نتیجه نبوده است. تصاویر بسیار دقیقی از سطح دنباله‌دار به زمین مخابره شد که اطلاعاتی را از مواد تشکیل‌دهنده‌ی داخلی٬‌ سطح٬ ابرهای غباری پیرامون دنباله‌دار در اختیار دانشمندان قرار داد. نیکولاس آلتوبلی٬ از دانشمندان مأموریت رُِزتا می‌گوید: « این مأموریت درباره‌ی یک کاوش علمی است و هر روز داده‌ی جدیدی به دست می‌آید که باعث شگفتی می‌شود و ما سعی در فهم آن داریم. در این یک سال گنجینه‌ی اطلاعاتی از این دنباله‌دار به دست آورده‌ایم و در پی آن هستیم که کاوش را تا یک سال دیگر هم ادامه دهیم». 

شگفتی‌های تازه، بازنگری در عقاید کهنه

یکی از نتایجی که دانشمندان در طول این یک سال به‌دست آورده‌اند تفاوت نوع آب دنباله‌دار در مقایسه با آب اقیانوس‌های زمین است. رُِزتا با استفاده از ابزار روسینا بخار آبی که از دنباله‌دار خارج می‌شد را بو کشید و آن را مطالعه کرد. بررسی‌ها نشان دادند که هیدروژن موجود در آب از نوع دوتریم (هیدروژن سنگین) است و با وجود آن‌که ترکیب مولکولی همچنان H2O باقی خواهد ماند اما جرم بیشتری از آب معمولی خواهد داشت.  روی زمین به ازای هر ۱۰٬۰۰۰ مولکول آب فقط ۳ اتم دوتریم پیدا می‌شود. دانشمندان معتقدند که چنین دنباله‌داری نمی‌تواند حامل آب به زمین باشد چون نوع آب آن‌ها باهم متفاوت است. این کشف جدید شک محققان را نسبت به نظریه شکل‌گیری حیات به‌علّت برخورد دنباله‌دارها و سیارک‌ها بیشتر کرده است. اما کشفیات رُِزتا به همین‌جا ختم نمی‌شود.

YearAtComet

نمایی نزدیک از دنباله‌دار ۶۷p از دریچه‌ی دوربین NavCam فضاپیمای رُزتا – امتیاز تصویر: سازمان فضایی اروپا

داده‌های دریافتی از رُِزتا، حضور مولکول‌های نیتروژن در این دنباله‌دار را تأیید کرد. اما با توجه به این‌که مولکو‌ل‌ها در یخ پنهان بوده‌اند پرسش‌هایی پیرامون دمایی که دنباله‌دار در آن متولد شده شکل گرفت. در دوران ابتدایی شکل‌گیری منظومه‌ی شمسی مولکول نیتروژن یکی از متدوال‌ترین مولکول‌ها بود. اما برای این که این مولکول‌ در یخ به‌دام بیفتد باید دما در هنگام شکل‌گیری پایین بوده باشد. اندازه‌گیری‌های رُِزتا  نشان می‌دهند که این دنباله‌دار محصول نواحی سرد است و به احتمال فراوان منشاء آن کمربند کایپر است.

دانشمندان با بررسی داده‌های بیشتر فضاپیما رُِزتا حقایقی تازه‌تر را درباره‌ی دنباله‌دار ۶۷p آشکار کردند. اطلاعات دریافتی نشان دادند که هسته‌ی دنباله‌دار مغناطیسی نیست. حداقل در یک مقیاس بزرگ چنین میدان مغناطیسی وجود ندارد. پیش از این تصور می‌شد که در اوایل شکل‌گیری منظومه‌ی شمسی اجرام کوچک به‌علّت جاذبه‌ی مغناطیسی بین هسته‌های‌شان به یکدیگر نزدیک می‌شدند و اجرام بزرگ‌تر را می‌ساختند اما یافته‌های رُِزتا و فیله از دنباله‌دار گراسیمنکو صفحه‌ی حقیقت را به گونه‌ای دیگر ورق زده است.

اینفوگرافی: زندگی رُزتا با دنباله‌دار گراسیمنکو

Rosetta

رُزتا: زندگی با یک دنباله‌دار. برای دیدن نمای بزرگ‌تر روی تصویر کلیک کنید.

تا یک هفته‌ی دیگر دنباله‌دار ۶۷p به همراه رُِزتا و فیله‌ به حضیض مداری خود٬ کم‌ترین فاصله تا خورشید، خواهد رسید. این فاصله حدوداً ۱۸۶ کیلومتر است. در نخستین رویارویی رُِزتا با دنباله‌‌دار فاصله‌ی آن‌ها تا خورشید سه برابر این فاصله بود. این دنباله‌دار ۶/۵ سال دیگر به این نقطه بازخواهد گشت اما در آن زمان نمی‌دانیم که رُِزتا همچنان به دور گراسیمنکو می‌گردد یا این‌که نهایتاً به سطح دنباله‌دار سقوط کرده است. هر چه باشد این فضاپیما تا  به امروز هم اطلاعات فراوانی را در اختیار دانشمندان قرار داده که آن‌ها را مجبور به بازنگری در نظریه‌های پیش کرده است. مطالعه‌ی بیشتر این دنباله‌دار ممکن است سرانجام منجر به پیدا کردن سرنخ‌های مهمی از نحوه‌ی شکل‌گیری و تحول حیات روی کره‌ی آبی خودمان شود.

درباره نویسنده

174مطلب نوشته است .

[email protected]

تمام حقوق این سایت برای © 2017 كانوت. محفوظ است.
Powered by Persian Wordpress