کشف ۷ سیاره‌ی فراخورشیدی هم‌اندازه‌ی زمین

شاید به جرأت بتوان گفت که داغ‌ترین کاوش‌های اخیر حوزه‌ی نجوم مربوط به سیارات فراخورشیدی است. تقریباً در هر سال‌های خبرهای کشف سیارات فراخورشیدی یا منظومه‌ای سیاره‌ای در رسانه‌ها منتشر می‌شود که بخشی از آن‌ها مربوط به سیارات زمین‌مانند است که به طور طبیعی برای‌مان هیجان بیشتری دارد. یکی از این دست‌ خبرها در نشست اخیر ناسا در آمریکا مطرح شد که در آن گروهی بین‌المللی از دانشمندان اعلام کردند یک منظومه‌ی سیاره‌ای هفت‌تایی یافته‌اند که از قرار معلوم هر هفت سیاره، کم‌وبیش، ‌هم‌اندازه‌ی زمین‌اند. در تاریخ جست‌وجوی سیارات فراخورشیدی که حدود ۳۰ سال بیشتر نیست این نخستین بار است که کاوش‌گران موفق به کشف این تعداد سیارات شبیه به زمین آن‌ هم در یک منظومه شده‌اند. این منظومه‌ی هفت‌تایی که TRAPPIST-1 نام گرفته است تفاوت‌هایی هم با منظومه‌ی خورشیدی ما دارد؛ از جمله‌ی آن‌ها ستاره‌ی مادر این منظومه‌ است. در واقع سیارات در این منظومه به دور ستاره‌ای سرخ از گروه M که بسیار کم‌نور و سرد است می‌گردند. این ستاره‌ جزو متداول‌ترین ستاره‌های کهکشان‌اند ولی چندان احتمال آن‌که به‌دور آ‌ن‌ها بتوان سیاراتی از این دست پیدا کرد نمی‌رفت.

مقایسه‌ی انداز‌ه‌ی خورشید، ستاره‌ی TRAPPIST 1 و مشتری

از میان هفت سیاره‌ی این منظومه، سه سیاره به طور خاص (TRAPPIST-1 e,f,g) در کمربند حیات یا محدوده‌ی سکونت‌پذیر(Habitable Zone) قرار گرفته‌اند؛ محدوده‌ای که احتمال وجود آب مایع در آن‌ها وجود دارد و ممکن است نشانی از حیان فرازمینی باشد. اندازه‌ی سیارات e و f تقریباً با زمین‌ برابر است اما از نظر جذب نور ستاره‌ی مادر خود کمی‌ تفاوت دارند. در این میان سیاره‌ی e ‌هم‌اندازه‌ی زمین نور ستاره‌ی مادر را به خود جذب می‌کند که این به معنی داشتن دمایی تقریباً برابر با دمای زمین است.  اما سیاره‌ی f از نظر دانشمندان هیجان‌انگیزتر است. بررسی‌ها نشان دادند که این سیاره حدود ۱/۰۵ برابر اندازه‌ی زمین است و چگالی‌اش حدود ۴۰ درصد از سیاره‌ی ما کمتر است. این سیاره‌ی که به اندازه‌ی مریخ از ستاره‌ی مادر خود نور دریافت می‌کند ممکن است مملو از آب باشد!

یکی از ویژگی‌های منحصر به فرد این منظومه‌ی سیاره‌ای فاصله‌ی نسبتاً نزدیک ۳۹ سال نوری آن به زمین است. در واقع شبیه آن است که ما در نزدیکی خودمان آزمایشگاه سیاره‌ای بالقوه‌ای داریم که نیازمند ابزارهای مناسب برای کاوش ویژگی‌های ساختاری آن است. این ابزارها در حال حاضر همان تلسکوپ‌های زمین‌پایه و تلسکوپ‌های فضایی هابل و کپلر است. از اقبال بلندمان هم تا حدود یک سال دیگر تلسکوپ ۶/۵ متری جیمزوب به فضا پرتاب خواهد شد و دانشمندان را در بررسی دقیق‌تر ویژگی‌های این سیارات به خصوص جوّ آن‌ها یاری خواهد کرد. شاید آن زمان بتوان وجود آب مایع را در یکی از این ۳ سیاره‌ تأیید کرد.

با وجود این‌که یکی از علل اصلی کاوش سیارات فراخورشیدی پیدا کردن سیاره‌ای شبیه به زمین و یافتن حیات باشد، علت‌ دیگری هم برای کاوش آن‌ها وجود دارد؛ آن هم نحوه‌ی شکل‌گیری این سیارات و به طور کلی منظومه‌‌های ستاره‌ای است. ما نمی‌توانیم حدود ۴/۵ میلیارد سال به عقب بازگردیم و ببینیم که خورشید، صفحه‌ی سیاره‌ای و سیارات چگونه‌ شکل گرفتند و تکامل یافتند. اما می‌توان با بررسی منظومه‌هایی که در حال شکل‌گیری‌اند یا برخی ویژگی‌های منحصر به فرد منظومه‌های قدیمی‌تر، درک خود را از نحوه‌ی شکل‌گیری و تکامل منظومه‌های ستاره‌ای و به طور خاص منظومه‌ی شمسی افزایش بدهیم.

شایسته است به این نکته توجه کنیم که همه‌ی این پژوهش‌ها و کاوش‌ها، گواه این است که زمین دیگر جایگاه ویژه‌ی ۱۰۰ سال پیش را ندارد. تاکنون بیش از ۳۴۰۰ سیاره‌ی فراخورشیدی کشف شده است. حدود ۲۳ هزار نامزد دیگر در انتظار تأیید یا رد شدن وضعیت سیاره‌ای خود قرار دارند. تا چند سال دیگر بزرگ‌ترین تلسکوپ‌های فضایی و زمینی کار خودشان را آغاز می‌کنند و همه‌ی این‌ها یعنی که باید منتظر پیدا شدن هزاران سیاره‌ی دیگر شبیه به زمین در کهکشان راه شیری‌مان باشیم و این احتمال یافتن حیات را چند برابر می‌کند. امیدوارم آن‌قدر خوش‌شانس باشیم که در زمان حیات خود بتوانیم زمین ۲.۰ را پیدا کنیم.

درباره نویسنده

174مطلب نوشته است .

mziyazi@gmail.com

تمام حقوق این سایت برای © 2017 كانوت. محفوظ است.
Powered by Persian Wordpress