زنان فضانورد: پیشگامان سرمشقی ندارند*

 s95-07647

شادی حامدی آزاد 

از سال ۱۹۶۱ که سفرهای سرنشین‌دار فضایی آغاز شد تا به امروز ۳۰ فضانورد در این راه جان باخته‌اند (حین مأموریت یا در مراحل تمرین) که از این میان ۴ نفر زن بوده‌اند.

چاولا همراه با لارل کلارک که هردو در آخرین مأموریت شاتل کلمبیا کشته شدند

چاولا همراه با لارل کلارک که هردو در آخرین مأموریت شاتل کلمبیا کشته شدند

آخرین پرواز شاتل فضایی کلمبیا (و آخرین سانحه‌ی فضایی تا امروز) صدوچهلمین پرواز شاتل‌ها به فضا بود. شاتل در روز ۱۶ ژانویه‌ی سال ۲۰۰۳ (۲۶ دی ۱۳۸۱) از پایگاه فضایی کِنِدی در فلوریدا به فضا پرتاب شد و هفت فضانورد آن شانزده روز را با موفقیت در فضا سپری کردند و ۸۰ آزمایش علمی را در مدار انجام دادند. حادثه، این بار، حین فرود در روز اول فوریه‌ی ۲۰۰۳ (۱۲ بهمن ۱۳۸۱) رخ داد. شاتل، که بدنه‌ی آن هنگام پرتاب آسیب مختصری دیده بود، با زاویه‌ی نادرستی وارد جوّ زمین شد و درست ۱۶ دقیقه پیش از زمان پیش‌بینی‌شده برای فرود در جو منفجر شد و بار دیگر خاطره‌ی تلخ ازدست‌رفتن فضانوردان پیشین را به همه یادآوری کرد. در میان هفت فضانورد کشته‌شده در این حادثه نیز دو زن حضور داشتند: کالپانا چاولا و لارِل کلارک.

کالپانا چاولا

کالپانا چاولا در اول جولای ۱۹۶۱ در شهر کارنال در شمال‌شرقی هند به دنیا آمد. نام او در زبان سانسکریت به معنای «رویا یا چیزی دست‌نیافتنی» است. علاقه‌ی او به پرواز تحت‌تأثیر جهانگیر راتانجی تاتا، خلبان و صنعتگر پیشگام هندی-فرانسوی، شکل گرفت. کالپانا در سال ۱۹۸۲ (۱۳۶۱) در رشته‌ی مهندسی هوانوردی از دانشگاه پنجاب هند فارغ‌التحصیل شد و در آن زمان یکی از سه دختر مشغول به تحصیل در این رشته بود. او بلافاصله پس از فارغ‌التحصیلی راهی ایالات متحده شد و کارشناسی ارشدش را در رشته‌ی مهندسی هوافضا از دانشگاه تگزاس گرفت. او در سال ۱۹۸۳ (۱۳۶۲) با ژان پی‌یر هریسون ازدواج کرد ولی فرزندی نداشت. خانم چاولا دومین مدرک کارشناسی ارشدش را در رشته‌ی مهندسی مکانیک و دکتری‌اش را در رشته‌ی مهندسی هوافضا از دانشگاه کلرادو دریافت کرد. چاولا پس از دریافت دکتری در سال ۱۹۸۸ (۱۳۶۷) وارد مرکز تحقیقات ایمز ناسا شد. او دارای مدرک تدریس پرواز با هواپیما و گلایدر و نیز دارای گواهی خلبانی هواپیماهای تک‌موتوره و چندموتوره و هواپیماهای آب‌نشین و گلایدر بود.

چاولا عاشق پیاده‌روی، سفر، پرواز، تماشای پرنده‌ها در طبیعت، و مطالعه بود. او همیشه از قول سِنِکا، فیلسوف یونان باستان، می‌گفت: «من برای یک گوشه‌ی دنیا متولد نشده‌ام. سراسر جهان سرزمین من است».

کالپانا چاولا در سال ۱۹۹۵ (۱۳۷۴) به جمع فضانوردان ناسا پیوست و سال بعد برای نخستین پرواز انتخاب شد. نخستین سفر او به فضا سوار بر شاتل کلمبیا، از ۱۹ نوامبر تا ۵ دسامبر ۱۹۹۷ (۲۸ آبان تا ۱۴ آذر ۱۳۷۶)، بود. او نخستین فضانورد هندی-آمریکایی، نخستین زن هندی، و دومین فرد هندی (پس از راکِش شارما) بود که به فضا می‌رفت و در این پرواز «متخصص مأموریت» بود. چاولا در نخستین پرواز بیش از ۳۷۲ ساعت را در فضا سپری کرد و در این مأموریتْ مسئول نصب ماهواره‌ای موسوم به اسپارتان بود که به‌سبب عملکرد بد ماهواره دو فضانورد دیگر مجبور شدند طی عملیات راهپیمایی فضایی آن را بازگردانند. بررسی‌های پنج‌ماهه‌ی ناسا درباره‌ی این خطا مشخص کرد که چاولا هیچ تقصیری نداشته و مشکل از نرم‌افزارهای داخلی ماهواره بوده است. دومین پرواز او به فضا سفر دوباره با شاتل کلمبیا از ۱۶ ژانویه تا اول فوریه سال ۲۰۰۳ (۲۶ دی تا ۱۲ بهمن ۱۳۸۱) بود که در این پرواز هم سِمَت «متخصص مأموریت» را داشت و مسئول انجام برخی آزمایش‌ها در حوزه‌ی ریزگرانش بود. او در مجموع ۳۰ روز و ۱۴ ساعت و ۵۴ دقیقه را در فضا سپری کرد. آخرین دیدار چاولا با سرزمین و خانواده‌اش در تعطیلات سال نو ۱۹۹۲ (زمستان ۱۳۷۰) بود که به همراه همسرش به هند رفته بود. او پس از فضانوردشدن هرگز فرصت نکرد دوباره به هند برود.

چاولا هنگام کار در دفترش در ناسا. این تصویر هنگامی گرفته شده است که چاولا برای رفتن به فضا کاندید شده بود.

وی عاشق پیاده‌روی، سفر، پرواز، تماشای پرنده‌ها در طبیعت، و مطالعه بود. او همیشه از قول سِنِکا، فیلسوف یونان باستان، می‌گفت: «من برای یک گوشه‌ی دنیا متولد نشده‌ام. سراسر جهان سرزمین من است».

در زمان حیات کالپانا چاولا و نیز پس از مرگش جوایز متعددی به او اهدا شد؛ ازجمله مدال افتخار سفر فضایی از سوی کنگره‌ی آمریکا، مدال پرواز فضایی ناسا، و مدال خدمت ممتاز ناسا.

پس از مرگ او به یادش اتفاقات بسیاری افتاد و مکان‌هایی به نامش نام‌گذاری شدند، ازجمله:

  • – زندگی‌نامه‌ی او منتشر و بخشی از برنامه‌ی درسی مدارس هند شد. کار او اعتمادبه‌نفس زنان و جوانان هندی را افزایش داده است.
  • – خوابگاه دختران در کالج مهندسی پنجاب به «خوابگاه دختران کالپانا چاولا» تغییرنام یافت.
  • – در شهر زادگاه او مدال کالپانا چاولا برای موفق‌ترین دختر دانش‌آموز کلاس دهم در نظر گرفته شد.
  • – کالج مهندسی پنجاب جایزه‌ی سالانه‌ی کالپانا چاولا را برای بهترین دانشجوی رشته‌ی هوانوردی تعیین کرد.
  • – پس از انفجار کلمبیا، نخست‌وزیر هند اعلام کرد که سری ماهواره‌های هواشناسی هند، ماهواره‌های مِت‌سَت، به ماهواره‌های کالپانا تغییرنام می‌یابند.

کلّ این سیاره مقدس است. از این بالا حس می‌کنید باید همراه دیگر ابنای بشر کار و تلاش کنید تا زمین را حفظ کنید. هر کاری را فقط به خاطر خود آن کار انجام بدهید. اگر آن را فقط برای هدف انجام دهید و از مسیر لذتی نبرید، فکر می‌کنم سر خودتان را کلاه می‌گذارید. کار کنید اما فقط برای خود کار

  • – روز اول فوریه در هند روز بزرگداشت قهرمانان فضا نامیده شد.
  • – سیارک ۵۱۸۲۶ کالپانا چاولا به یاد او نام‌گذاری شد.
  • – خیابان هفتادوچهارم شهر نیویورک در محله‌ی هندی‌ها به خیابان هفتادوچهارم کالپانا چاولا تغییرنام یافت.
  • – مؤسسه‌ی فناوری کاراگپور هند (در بنگال غربی) مرکز فناوری فضایی خود را در سال ۲۰۰۴ به مرکز فناوری فضایی کالپانا چاولا تغییرنام داد.
  • – دانشگاه تگزاس خوابگاهی را به نام او در سال ۲۰۰۴ افتتاح کرد.
  • – جایزه‌ی کالپانا چاولا در سال ۲۰۰۴ از سوی ایالت کارناتای هند به زنان دانشمند جوان اختصاص یافت.

    تمبرهای یادبود چاولا

    تمبرهای یادبود چاولا

  • – آسمان‌نمای کالپانا چاولا در شهر کوچک جیوتیسار در شمال هند افتتاح شد.
  • – ناسا یکی از ابرکامپیوترهای سازمان را به او تقدیم کرد.
  • – یکی از مجموعه‌های اقامتی دانشجویان در مؤسسه‌ی فناوری فلوریدا سالن‌هایی دارد که به نام چاولا و شش فضانورد دیگر کلمبیا نام‌گذاری شده‌اند.
  • – در مأموریت کاوش مریخ زنجیره‌ای از قله‌ها به نام رشته‌کوه کلمبیا و هفت قله در آن به نام هفت فضانوردش نام‌گذاری شدند.
  • – استیو موریس، نوازنده‌ی گروه موسیقی راک دیپ پرپل (Deep Purple)، به یاد حادثه‌ی کلمبیا و به‌سبب علاقه‌ی چاولا به این گروه، آهنگی به نام «تماس قطع شد» ساخت.
  • – پیتر دیوید، رمان‌نویس آمریکایی، در کتاب سال ۲۰۰۷ خود از سری کتاب‌های جدید استار ترِک (پیشتازان فضا) سفینه‌ای فضایی را چاولا نامیده است.
  • – در سال ۲۰۱۰ بورسیه‌ی کالپانا چاولا در دانشگاه بین‌المللی فضا در استراسبورگ فرانسه بنیاد گذاشته شد تا از دانشجویان هندی مشارکت‌کننده در برنامه‌های آموزشی-فضایی بین‌المللی حمایت شود.
  • – در نوامبر ۲۰۱۲، کلنگ ساختمان کالج پزشکی دولتی کالپانا چاولا در شهر زادگاه او، کارنال، زده شد. این طرح پس از آن نهایی شد که زنجیره‌ی انسانی ۳۶ کیلومتری از ۳۰ هزار دانش‌آموز و شهروند شهر کارنال در خیابان‌های شهر شکل گرفت.

پس از مرگش سه کتاب درباره‌ی زندگی او منتشر شد: در میان ستاره‌ها: زندگی و رویاهای کالپانا چاولا نوشته‌ی گوردیپ پَندهر؛ زندگی کالپانا چاولا نوشته‌ی آنیل پادمانابان؛ و لبه‌ی زمان: زندگی‌نامه‌ی موثق کالپانا چاولا نوشته‌ی همسرش ژان‌ پی‌یر هریسون.

مراسم یادبود برای چاولا در هند

مراسم یادبود برای چاولا در هند

در نامه‌ای که کالپانا چاولا از فضا خطاب به زمین نوشته بود، آمده است: «نخستین نما از زمین اعجاب‌آور است. در چنین سیاره‌ی کوچکی چقدر اتفاقات گوناگون می‌افتد. کلّ این سیاره مقدس است. از این بالا حس می‌کنید باید همراه دیگر ابنای بشر کار و تلاش کنید تا زمین را حفظ کنید. هر کاری را فقط به خاطر خود آن کار انجام بدهید. اگر آن را فقط برای هدف انجام دهید و از مسیر لذتی نبرید، فکر می‌کنم سر خودتان را کلاه می‌گذارید. کار کنید اما فقط برای خود کار».

کالپانا چاولا معتقد به آیین هندو بود. به همین سبب، پس از انفجار کلمبیا در بسیاری از معابد هندو در سرتاسر ایالات متحده و البته هند مراسم بزرگداشتی برای او و همراهانش برگزار شد. دکتر اومامیسورکار، رئیس انجمن معابد هندو در امریکای شمالی، در یکی از این مراسم گفت: «سنت و فلسفه‌ی ما به ما می‌گوید که آن‌ها در خانه‌ای متفاوت، که اقامتگاه حقیقی همه‌ی ماست، آرام گرفته‌اند».

بخش‌هایی از این مقاله در قالب مقاله‌ی «فضانوردان زن در سوانح فضایی» در شهریور ۱۳۸۶ در ماهنامه‌ی زنان منتشر شده بود.

*تیتر مقاله‌ی امروز زنان فضانورد از تیتر روی جلد مجله‌ی ایندیا کارنتس (India Currents) گرفته شده است که چند ماه پس از نخستین پرواز فضایی کالپانا چاولا در مقاله‌ای به معرفی او پرداخت.

از همین مجموعه:

زنان فضانورد: از کارخانه‌ی نخ‌ریسی تا پرواز به فضا

زنان فضانورد: سالی راید

زنان فضانورد: شَنون لوسید؛ فضانورد افسانه‌ای ناسا

زنان فضانورد: سوِتلانا ساویتسکایا؛ رویای پرواز او را به فضا رساند

 زنان فضانورد: از سرزمین آفتاب به سوی فضا 

 زنان فضانورد: آیلین ماری کالینز

زنان فضانورد: کریستا مَک‌آلیف؛ آموزگار تاریخی که به تاریخ پیوست

زنان فضانورد: جودیت رِزنیک؛دومین زن کشته‌شده در سانحه‌ای فضایی

زنان فضانورد: لارل کلارک؛ زندگی، جادویی که همه‌جا جریان دارد

درباره نویسنده

146مطلب نوشته است .

تمام حقوق این سایت برای © 2017 كانوت. محفوظ است.
Powered by Persian Wordpress