دیدار با شهاب‌های برساوشی

image08

امتیاز تصویر: (NASA – ISS)

یکی از تاریخ‌هایی که منجمان و رصدگران آسمان هرساله آن‌ را تقویم رصدی خود علامت می‌زنند۲۰ تا ۲۳ امرداد است. در این بازه‌ی زمانی بارش شهابی برساوشی به اوج فعالیت خود می‌رسد. در این مقاله قصد دارم به زبان ساده شما را با این پدیده که چند روز بیشتر به اوج فعالیتش باقی نمانده‌است بیشتر آشنا کنم. طبیعتاً برای این‌که بتوانیم از این بارش بیشتر لذت ببریم باید بیشتر درباره‌اش بدانیم.

شهاب چیست؟

زمانی‌که دنباله‌داری از منظومه‌ی شمسی گذر می‌کند و به سمت خورشید می‌آید، هسته‌ی یخی آن در که پر از ذرات یخ و غبار است شروع به تصعید شدن و فوران می‌کند. این ذرات از دنباله‌دارها در مدارشان باقی می‌مانند و یعنی  این دنباله‌دار همان‌طور در مسیرشان به دور خورشید می‌ چرخند، این ذرات را هم در مدارشان از خود جا می‌گذارد. حال اگر زمین یا هر سیاره دیگری از داخل این توده رد شود این ذرات وارد این جوّ سیاره می‌شوند و در لایه‌های بالایی جوّ می‌سوزند، به این سوختن ذرات که ما می‌توانیم آن‌ها از روی زمین ببینیم شهاب می‌گوییم. این شهاب‌ها خیلی سریع حرکت می‌کنند و ردی که ما از آن‌ها روی زمین می‌بینیم به سرعت هم پاک می‌شود ولی چیزی که باقی می‌ماند اثر آن‌ها در چشم انسان است. ما تصور می‌کنیم شهاب را در یک ثانیه دیده‌ایم اما درواقع بیشتر آن‌ها در کسری از ثانیه رد می‌شود. البته بعضی وقت‌ها هم به خاطر بزرگ بودن این ذرات اثرشان مدت زمان بیشتری در لایه‌هایی بالایی جوّ باقی می‌ماند  و ما می‌توانیم مدت زمان طولانی‌تری آن‌ها را ببینیم مثلاً برای چند ثانیه یا حتی چند دقیقه!

البته فراموش نکنید اثر دیگری هم در آسمان دیده می‌شود که نباید رد آن‌ها را با رد شهاب‌ها اشتباه بگیریم، آن هم رد ماهواره‌ها است. ردهای نورانی که رنگ ثابتی دارند و در آسمان حرکت می‌کنند اکثراً ماهواره هستند ولی شهاب‌‎ها خیلی تیزتر هستند و به سرعت رد می‌شوند. شما می توانید مسیر این ماهواره ها را از سایت www.heavens-above.com پیدا نموده و از پیش منتظر عبور آنها در آسمان باشید.

image11

چهار شهاب در چهار مستطیل سمت راست و اثر یک ماهوار در مستطیل بالا سمت چپ نشان داده شده است. تصویر مرکزی نیز اثر یک ماهواره پرنور را نشان می دهد. (امتیاز و حق نشر تصویر: Larry McNish)

بارش شهابی برساوشی چیست؟

زمانی که زمین از درون توده‌ی ذرات به جامانده از دنباله‌دارها رد می‌شود، این ذرات تقریباً به صورت موزاری وارد جّو می‌شوند ولی به خاطر اثر پرسپکتیو ناظر زمینی احساس می‌کند این ذرات از یک نقطه به سمت‌شان می‌آیند. به این منطقه در آسمان کانون بارش می‌گوییم. این اثر درست مثل ریل راه آهن یا یک جاده است که شما فکر می‌کنید در دوردست به یک نقطه می‌رسند. پس به خاطر اثر پرسپکتیو است که ما تصور می‌کنیم همه‌ی این نقاط از سمت صورت فلکی برساوش می‌آیند.

collage - pers

امتیاز و حق نشر تصویر چپ: David Kingham

در صورتی که این گونه نیست. جالب است بدانید بارش شهابی برساوشی از برساوش نمی‌آید و کانون بارش در مرز صورت فلکی ذات‌الکرسی قرار دارد. درواقع زمانی که رصدگران پیشین این بارش را ثبت کردند مرز دقیقی را نمی‌توانستند در آسمان تفکیک کنند و تصور می‌کردند کانون این بارش در صورت فلکی برساوش است به همین علت این اسم از آن زمان روی آن باقی مانده است. امسال پیش‌بینی شده است اوج این بارش که شب ۲۱ مرداد باشد و شما از نیمه‌‌ی شب به آن بعد بتوانید این بارش را تماشا کنید. ساعاتی قبل از آن هم هلال باریکی در شب چشم‌نوازی می‌کند و موقعیت خوبی برای یک شب رصدی ایده‌آل برای‌تان رقم خواهد زد. می‌دانید که ماه دشمن رصدگران شهاب در شب‌های رصدی است. اما در بارش شهابی امسال، هلال باریکی میزبان آسمان شب است که با غروب زود هنگامش آسمان تاریکی برایتان فراهم خواهد کرد.

امسال پیش‌بینی شده است اوج این بارش که شب ۲۱ مرداد باشد و شما از نیمه‌‌ی شب به آن بعد بتوانید این بارش را تماشا کنید. ساعات قبل از آن هم هلال باریکی در شب چشم‌نوازی می‌کند و موقعیت خوبی برای یک شب رصدی ایده‌آل برای‌تان رقم خواهد زد.

به کجا نگاه کنیم؟

کجا آسمان را نگاه کنیم؟ این پرسشی است که به فراوانی آن‌را می‌پرسند. در حقیقت شما می‌توانید از مرکز کانون این شهاب‌ها را ببینید تا فاصله‌ی خیلی دورتر یعنی در آن سوی آسمان نیز شهاب‌ها را می‌توان رصد نمود. اما به علت اثر موقعیت ناظر و پرسپکتیو بهتر است به جایی نگاه کنید که رد شهاب‌ها طولانی‌ترین مسیر را باقی بگذارند یعنی منطقه‌ای در آسمان که در حدود ۳۰ تا ۶۰ درجه از کانون بارش فاصله دارد می‌تواند منطقه‌ی مناسبی برای رصد شهاب‌ها باشد.  این موضوع فقط به بارش برساوشی محدود نمی‌شود و درباره‌ی همه بارش‌ها صدق می‌کند. پس اگر می‌خواهید بیشترین تعداد شهاب را در این شب ببینید بهتر است حدود  ۴۵ درجه از کانون بارش فاصله بگیرید.

image10

(منطقه قرمز روی نقشه آسمان نشان داده شده است).

اکنون وقت آن است که برای یک رصد پربار آماده شوید. شما می‌توانید در محل رصد دراز بکشید و از رصدتان لذت ببرید. اگر می‌خواهید برای ثبت این شهاب‌ها برنامه‌ریزی کنید چند روش وجود دارد: یکی از راه‌ها ثبت بصری آن است. برای این کار باید چند نفری دراز بکشید یا روی صندلی‌های راحتی بنشینید و آسمان را بین خودتان تقسیم کنید. برای ثبت شهاب‌ها می‌‌توانید آن‌ها را روی نقشه با نور قرمزی که دارید ثبت کنید یا یک دستگاه ضبط صدا با خود ببرید و مشخصات شهاب دیده شده از جمله رنگ، قدر، اندازه و محل دیدن شدن شهاب و ساعت ثبت آن‌ها اعلام کنید و بعداً آن را روی کاغذ پیاده کنید. برخی از افراد هم با عکاسی از آسمان آن‌ها را ثبت می‌کنند. می‌توانید با چند دوربین تمام آسمان را پوشش دهید و در فواصل زمانی معین این شهاب‌ها را ثبت کنید. آنهایی که تلفن همراه هوشمند دارند نیز می توانند از App ناسا برای ثبت بارش استفاده نمایند که آن‌را می‌توانند از اینجا دریافت نمایند (اندروید اپل).

به جایی نگاه کنید که رد شهاب‌ها طولانی‌ترین مسیر را باقی بگذارند یعنی منطقه ای در آسمان که در حدود ۳۰ تا ۶۰ درجه از کانون بارش فاصله  دارد می‌تواند منطقه‌ی مناسبی برای رصد شهاب‌ها باشد.

حتی می‌توانید این داده‌ها را به انجمن‌های بین‌المللی ثبت شهاب ارسال کنید. این داده‌ها از نظر علمی بسیار مفید است و با دانستن رنگ، شدت آن‌ها می‌توانیم اندازه و سرعت این ذرات و حتی ترکیبات شیمیایی آن تخمین بزنیم . برای دانستن اطلاعاتی درباره‌ی دنباله‌دارها باید هزینه‌های سنگینی برای فرستادن کاوشگرها به سویشان متحمل شد درصورتی‌که یکی از بهترین راه‌هایی که به‌راحتی می‌توانیم داده‌های این دنباله‌دارها را تخمین بزنیم این است که داده‌های منجمان آماتور که  شهاب‌ها را ثبت می‌کنند اعتماد کنیم.

خوب است بدانید نام دنباله‌داری که ما درباره‌ی آن صحبت کردیم سوییف-تاتل است. دنباله‌داری که بارش برساوشی از آن اوست. این دنباله‌دار دو کاشف دارد که آن‌را تقریباً به فاصله‌ی چند روز از هم کشف کردند. مدار این دنباله‌دار حدود ۱۳۰ ساله است و سفر بعدی این دنباله‌دار به ما حدود ۱۰۰ سال دیگر است. البته اگر علم پزشکی تا آن زمان پیشرفت کند می‌توانید امیدوار باشید که این دنباله‌دار را از نزدیک ملاقات کنید.  از این دنباله‌دار به دلیل مدار خاصی که دارد و جرم زیادش، گاهی به عنوان خطرناک‌ترین شی فضایی شناخته شده که می‌تواند باعث انقراض بشر شود یاد می‌شود.‌

سرعت ذرات این بارش حدود ۶۰ کیلومتر در ثانیه است یعنی این بارش شهابی پرسرعت است و می‌توانید شهاب‌های درخشانی را تماشا کنید . امیدوارم از دیدن بارش شهابی امسال لذت ببرید.

 

درباره نویسنده

4مطلب نوشته است .

  • ع .ا

    تشکر بابت مقاله مفیدتون ، اگر هوای ابری این روزها بگذارد …

تمام حقوق این سایت برای © 2017 كانوت. محفوظ است.
Powered by Persian Wordpress